آشنایی با عنصر مولیبدن:
مولیبدن به عنوان یک عنصر کم مصرف تأثیر زیادی برای همه محصولات دارد. مولیبدن یکی از 6 عناصر کم مصرف ضروری برای گیاه می باشد. 5 عنصر دیگر شامل آهن، مس، روی، منگنز و بور می باشند. از این شش عنصر کم مصرف، مولیبدن در مقادیر کمتری نسبت به سایرین مورد نیاز است. حداقل 50 گرم مولیبدن در هکتار نیاز اکثر محصولات را برآورده می کند.
مولیبدن به صورت MoO₄²⁻ یا مولیبدیت در گیاه وجود دارد. مقدار نیاز برای رشد بافت گیاهان 1/5 – 0/3 ppm و برای رشد خود گیاه 0/2 – 0/1 ppm می باشد.
مولیبدن یک جزء ضروری در دو آنزیم است که نیترات را به نیتریت (شکل سمی نیتروژن) و سپس به آمونیاک تبدیل می کند تا اینکه برای سنتز اسیدهای آمینه در گیاه استفاده شود. همچنین توسط باکتری های تثبیت کننده نیتروژن در حبوبات برای تثبیت نیتروژن اتمسفر مورد نیاز است. گیاهان همچنین از مولیبدن برای تبدیل فسفر معدنی به اشکال آلی در گیاه استفاده می کنند. حبوبات و به دنبال آن کلزا نیاز به بیشترین منبع مولیبدن دارند. این عنصر علاوه بر متابولیسم نیتروژن در گیاهان، در متابولیسم سولفور و فسفات و در عملکرد حداقل پنج آنزیم دیگر نیز نقش دارد.
آنزیم های دخیل در متابولیسم نیتروژن که توسط مولیبدن فعال می شوند:
نیتروژناز: که برای تثبیت بیولوژیکی N₂ توسط هر دو باکتری همزیست و غیرهمزیست تثبیت نیتروژن مورد نیاز است
نیترات ردوکتاز: برای کاهش نیترات مورد نیاز است این امر برای ترکیب نیترات در پروتئین ضروری است
گزانتین دهیدروژناز: در سنتز اسید اوریک از پورینها دخیل است.
PH خاک:
کمبود مولیبدن معمولاً در خاک های شنی اسیدی با سطح pH کمتر از 5.8 رخ می دهد و در نتیجه کمبود مولیبدن همراه با کاهش فعالیت آنزیم مولیبدو و کاهش رشد و عملکرد گیاه است. خوشبختانه این نوع کمبود مولیبدن را می توان با کوددهی با مولیبدیت و یا با افزایش PH خاک جبران کرد. در مقابل، سمیت مولیبدن با عرضه بیش از حد گیاهان با مولیبدات بسیار نادر است و با علائم نسبتاً خفیف مانند برگهای زرد یا کاهش رشد گیاهچه و افزایش غلظت آنتوسیانین مشخص میشود.
علائم کمبود:
مولیبدن ارتباط نزدیکی با نیتروژن دارد، به همین دلیل لائم کمبود در این عنصر مشابه با کمبود نیتروژن می باشد. در محصولات غیر حبوبات، مولیبدن گیاهان را قادر می سازد از نیترات های جذب شده از خاک استفاده کنند. بدون مولیبدن کافی، گیاهان نمی توانند نیترات ها را به طور موثر به آمونیوم برای سنتز اسیدهای آمینه تبدیل کنند. مولیبدن تنها ریزمغذی است که در گیاه متحرک است، بنابراین علائم کمبود در برگهای مسنتر و میانی زودتر ظاهر میشود، سپس ساقه و برگهای جدید و جوان را تحت تأثیر قرار میدهد. در برخی گیاهان، برگ ها رنگ پریده و همچنین حاشیه برگ ها نکروزه می شوند. در برخی گیاهان برگ ها بدشکل مانند گیاه گل کلم که برگ ها از حالت دم شلاقی پیدا می کنند. در اثر کمبود شدید رشد گیاه و تشکیل گل محدود خواهد شد. گیاهانی که بیشترین حساسیت را به کمبود مولیبدن دارند: انواع کلم (کلم بروکلی، گل کلم و کلم)، حبوبات (لوبیا، نخود) می باشند.
کمبود مولیبدن در جو و گندم باعث ایجاد نکروز در تیغههای برگ میشوند و دانهها رشد ضعیفی دارند و چروکیده میشوند. در ذرت، کمبود مولیبدن باعث کوتاه شدن میانگره ها و کاهش سبزینگی برگ می شود. در بافتهای تولید مثلی ذرت، کمبود مولیبدن میتواند فنوتیپهای گلهای در حال رشد را تغییر دهد، از جمله بساکهای کوچک، پرچمهای ضعیف و کاهش رشد دانههای گرده.گرده هایی که از بساک ها آزاد می شوند، چروکیده شده و سرعت جوانه زنی ضعیفی دارند. در انگور، کمبود مولیبدن اخیراً به عنوان علت اصلی اختلال رشد خوشه به نام Millerandage مطرح شده است، خوشه های انگور به طور ناهموار رشد می کنند. سایر مشخصه ها کمبود مولیبدن در انگور، کوتاه شدن میانگرههای زیگزاگی شکل و نکروز حاشیهای برگ می باشد.
رفع کمبود مولیبدن:
یکی از راههای حل کمبود مولیبدن استفاده از آهک است. چون آهک pH خاک را افزایش میدهد و در نتیجه مولیبدن در خاک آزاد میشود. ولی این فرآیندی طولانیمدت است، چون هفتهها یا حتی ماهها طول میکشد تا مولیبدن در فرم قابل استفاده گیاهان آزاد شود. به همین دلیل موارد مصرف مولیبدن به تیمار بذر، کاربرد خاک یا محلول پاشی ختم میشود.
محلول پاشی جذب آنی را در پی دارد و در حبوبات، استفادهی مولیبدن به صورت محلول پاشی در اوایل رشد به شکل مطلوبی به غدد ریشه انتقال مییابد و تأثیر بسزایی در افزایش میزان محصول دارد. به شکل خاص در سویا، نخود فرنگی، عدس و لوبیا، مولیبدن تحرک بالایی دارد (در حالت آنیونیاش) و از این رو محلول پاشی بسیار مناسب است.
منابع مولیبدن:
مولیبدن به طور معمول در اکثر کودهای قابل حل در آب و برخی از کودهای کنترل شده وجود دارد. کوددهی را میتوان با استفاده از کود ریزمغذی کامل (که به جلوگیری از عدم تعادل ریزمغذی کمک میکند) و یا از طریق اعمال تک عنصر مانند مولیبدیت سدیم یا مولیبدیت آمونیوم اضافه کرد. برای اصلاح کمبود مولیبدن، مقدار کمی باید استفاده شود.
