آشنایی با عنصر گوگرد
نیتروژن (N)، فسفر (P) و پتاسیم (K) عناصری حیاتی برای یک محصول کشاورزی هستند اما برای دستیابی به عملکرد بهتر گیاهان به گوگرد (S) نیز احتیاج دارند. حضور گوگرد در ساختمان بتامين، بيوتين، اسيدهاي آمينه گوگردار، موجب نقش کليدي اين عنصر در فعال کردن بسياري از آنزيم ها، پروتئين سازي و تعديل سميت بعضي عناصر سنگين در گياهان شده است. گوگرد علاوه بر نقش تغذيه اي براي گياهان، بعنوان يک ماده اصلاحي در خاکهاي آهکي، سديمي و شور جهت بهبود برخي خصوصيات فيزيک و شيميايي خاک مطرح مي باشد.
گوگرد نقش بسیار مهمی در مقاومت گیاهان در برابر استرس های زنده و غیر زنده دارد. بسیاری از اجزای این عنصر مقاومت گیاه در برابر تنش های مختلف محیطی افزایش می دهد، از جمله گلوتاتیون (GSH)، پروتئین های حاوی S، فیتوکلاتین ها، گلوکزیدازها. این عنصر رابطه مستقیم با عملکرد و کیفیت محصول و افزایش عملکرد محصول را در پی دارد. همچنین عملکرد و کیفیت علوفه تأثیر گذار است و می تواند تغذیه دام ها را بهبود بخشد و عملکرد و کیفیت تولید پشم، شیر افزایش دهد. استفاده از کودهای گوگرد می تواند ظرفیت تثبیت نیتروژن را در نخود فرنگی (Pisum sativum) و یونجه (Medicago sativa) افزایش دهد.
جذب گوگرد از ریشه به صورت SO₄²⁻ صورت می پذیرد. در تشکیل کلروفیل، ساخت پروتئین ها مختلف، تنظیم و فعال سازی آنزیم ها دخالت دارد.
به دلیل تحرک ضعیف گوگرد در گیاهان، علائم کمبود ابتدا در قسمت های جوان گیاه ظاهر می شود. انواع مختلف گیاهان علائم متفاوتی از کمبود دارند، اما همه آنها با کاهش ارتفاع و کلروز برگها (به ویژه برگهای جدید) مشخص می شوند. از آنجایی که گوگرد جزء پروتئین ها، کلروپلاست ها و برخی از آنزیم ها و کوآنزیم های مهم است، کمبود این عنصر باعث کاهش محتوا و اسیدهای آمینه حاوی گوگرد می شود که منجر به کاهش فعالیت متابولیک در گیاهان می شود. همچنین منجر به اختلال در سنتز آنزیم های کلیدی در فرآیند متابولیسم کربن می شود، سرعت فتوسنتز را کاهش می دهد.
علائم کمبود در عنصر گوگرد
علائم کمبود گوگرد از بسیاری جهات شبیه علائم نیتروژن است، یعنی برگها زرد کم رنگ می شوند. برخلاف نیتروژن، علائم کمبود گوگرد ابتدا در برگ های جوان ظاهر می شود و حتی پس از مصرف نیتروژن نیز ادامه می یابد. در پنبه، تنباکو و مرکبات، ابتدا برخی از برگ های مسن تحت تأثیر قرار می گیرند.
گیاهانی که دارای کمبود گوگرد هستند کوچک و با ساقههای کوتاه و باریک هستند، رشد آنها به تاخیر میافتد، بلوغ در غلات به تأخیر میافتد، گرهزایی در حبوبات ممکن است ضعیف باشد و تثبیت نیتروژن کاهش مییابد، میوهها اغلب به طور کامل بالغ نمیشوند و به رنگ سبز روشن باقی میمانند.
علائم کمبود در برخی گیاهان
گندم: زردی عمومی گیاه مشاهده میشود که معمولاً بین رگبرگها برجستهتر است. برگ های قدیمی سبز باقی می مانند.
پنبه: زرد شدن مداوم برگ های جوان و قرمز شدن دمبرگ
ذرت: زردی بین رگبرگ ها در تمام طول برگها به ویژه در برگهای جوان تر و بالایی دیده می شود
نخود: برگ های جوان رنگ پریده می شوند و سپس کلروز رگبرگ ابتدا روی برگ های جوان و سپس روی برگ های میانی و مسن رخ می دهد.
سیب زمینی: برگ ها جوان به سمت داخل پیچ خورده و ساقه ها به میزان قابل توجهی زرد می شوند.
برنج: ابتدا غلاف برگ و سپس تیغه برگ زرد می شود. کل گیاه ممکن است در مرحله پنجه زنی کلروتیک به نظر برسد. ارتفاع بوته و تعداد پنجه کاهش می یابد. خوشه ها کمتر، کوتاهتر هستند و سنبلچه/دانه کمتری نسبت به گیاهان معمولی دارند.
گوجه فرنگی: گیاهان کوچکتر و زردی ممکن است در قسمت های مختلف گیاه رخ دهد. در صورت کمبود شدید، دمبرگ ها و ساقه ها قرمزی مشخصی را نشان می دهند.
کود گوگرد
کود گوگرد در صورت جایگذاری با مواد آلی و همچنین وجود رطوبت کافی در خاک می تواند تا 60 درصد راندمان تولید محصولات کشاورزی را بالا ببرد. کود گوگرد و عناصر موجود در آن تنها بصورت یون سولفات توسط گیاهان قابل استفاده است. بنابراین برای تبدیل گوگرد موجود در کود گوگرد به سولفات باید شرایط اکسیداسیون در خاک فراهم گردد. یکی از موارد متداول استفاده از کود گوگرد ، استفاده به جهت اصلاح خاک به ویژه خاک های شور و قلیایی می باشد. استفاده از کود گوگرد به طرز چشمگیری در افزایش کمی و کیفی محصولات کشاورزی که در خاک های آهکی کشت می شود تاثیر گذار است. همچنین به نظر می رسد برای تسریع در فعالیت میکروارگانیسم های اکسید کننده کود گوگرد ، باید رطوبت کافی در خاک وجود داشته باشد و برای بهبود روند اکسایش و تشدید آن ، توصیه می شود همراه با کود گوگرد ، مواد آلی نیز به خاک افزوده شود.
جمع بندی
گوگرد یکی از مواد غذایی ضروری برای گیاهان است و بعد از ازت، فسفر و پتاسیم به عنوان چهارمین ماده غذایی اصلی مورد نیاز گیاهان به شمار میرود، کمبود گوگرد آثار منفی فراوانی بر رشد و توسعه گیاهان دارد و در صورت کمبود گوگرد گیاهان نمیتوانند به طور کارآمد از نیتروژن استفاده کنند، که این موضوع خود باعث افزایش هدررفت نیتروژن و شستشوي نيترات از طریق زهكشي آب شده و میتواند آسیب زیادی به محیطزیست وارد نماید.
نکته مهمی که باید در نظر داشته باشید این است که استفاده از گوگرد در مورد محصولات مختلف و صد البته میزان و نحوه مصرف این عنصر باید تحت نظر کارشناس و بر اساس شرایط مزرعه شما انجام شود.
