با عنصر مس بیشتر آشنا شویم:
عنصر مس یکی از عناصر غذایی کم مصرف مورد استفاده در گیاهان و رژیم غذایی انسان هاست. این عنصر به صورت طبیعی در خاک و همچنین به صورت فلز و سنگ معدن وجود دارد.
کانی هایی مثل آزوریت، مالاکیت و برنیت همانند سولفیدهایی از جمله کالکوپیریت (CuFeS2)، کوولین (CuS)، کالکوزین (Cu2S) یا اکسیدهایی مانند کوپریت (Cu2O) از منابع مس هستند.
مس به صورت کاتیون Cu²⁺ جذب گیاه شده و در فرآیندهای متعددی شرکت میکند. از جمله نقش این عنصر در گیاه تشکیل دیواره سلولی، ساخت ویتامین ها به خصوص ویتامین A، انتقال الکترون ها و فرآیند اکسیداتیو دخالت دارد.
فتوسنتز و تنفس نیازمند انتقال الکترون هستند. آهن و منگنز نیز در انتقال الکترون دخیل هستند ولی نمیتوانند جایگزین مس شوند. مس قسمتی از ساختمان آنزیم سیتوکروم اکسیداز است که انتقال الکترون در تنفس را کاتالیز میکند. لیگنین جزیی از دیواره سلولی است که باعث استحکام و سفتی آن شده و برای استحکام گیاه ضروری است. آنزیمهای متعددی (پلیفنیل اکسیداز و دیآمین اکسیداز) که برای ساخته شدن لیگنین اهمیت دارند حاوی مس میباشند. اگر فتوسنتز در طول دوره رویشی به دلیل کمبود مس کاهش یابد به دنبال آن از تولید کربوهیدارتها و رشد گیاه کاسته خواهد شد.
عوامل محدود کننده دسترسی گیاهان به عنصر مس:
مس به راحتی در خاک حرکت نمیکند و هر عاملی که باعث کاهش رشد ریشه شود باعث کمبود مس نیز میگردد.
PH مس در خاک های اسیدی بیشتر و در خاک های قلیایی کمتر است.
کاهش دسترسی به مس در شرایط غرقاب بودن خاک (بالا بودن رطوبت خاک)
میزان ازت بالا از انتقال مس به گیاه جلوگیری میکند و همینطور کمبود آن نیز باعث کاهش در دسترس قرار گرفتن مس به گیاه می شود.
مقادیر زیاد روی و فسفر نیز میتواند جذب مس را کاهش دهد.
سمیت مس
سمیت مس در گیاهان جذب آهن را مهار می کند و همچنین باعث محدود شدن رشد ریشه با سوزاندن نوک ریشه شود و به این ترتیب ریشههای جانبی بیش از حد رشد میکنند (Assche and Clijsters, 1990; Marschner, 1995). استفاده بیش از حد از این عنصر از جوانه زنی بذر نیز جلوگیری می کند. سمیت مس به علت مهار جذب آهن باعث رویت علائم کمبود آهن یا احتمالاً سایر نقایص مواد مغذی میشود. اگر اختلال تصحیح نگردد، مسمومیت مس میتواند کاهش بوته را نیز به دنبال داشته باشد.
علائم کمبود مس در گیاهان
عنصر مس بی حرکت بوده و به همین دلیل است که علائم کمبود اول از همه در برگ های جدید و جوان قابل مشاهده است. بروز رنگ زرد و نکروزه شدن در برگ های جوان، کلروز بین رگبرگی، پژمردگی و ریزش برگ های بالغ، در صورت کمبود شدید رشد گیاه متوقف و باعث مرگ گیاه می گردد.
کمبود مس، سوختگی نوک برگ ها و عدم تشکیل سنبله کامل در گندم، نکرور در نوک و لبه برگ ها جدید در ذرت، در سبزی و صیفی برگ ها جوان زرد رنگ قسمت بالایی گیاه پژمرده و سپس مرگ گیاه را به دنبال دارد.
سیب زمینی با کمبود مس ممکن است ریشه های ذخیره ای تولید کنند که از نظر ظاهری طبیعی هستند اما دارای رگه های قهوه ای در گوشت میوه هستند.
کلروز بین رگبرگی در برگهای بالغ، ناشی از کمبود مس، ممکن است شبیه کمبود منیزیم یا منگنز باشد. در مورد کمبود منیزیم، الگوی کلروز بین رگهای معمولاً بارزتر است و میانگرههای نزدیک به نوک آن ممکن است طولانیتر شوند، در حالی که آنهایی که در گیاهان دارای کمبود مس هستند احتمالاً کوتاه میشوند. در مورد کمبود منگنز، علائم در سرتاسر گیاه یکنواخت تر است و به طور کلی به زرد شدن و پیری برگ های بالغ نمی رسد.
منابع تامین کننده مس
سولفات مس
اکسید مس
مواد آلی
انواع کلات مس
متداول ترین کود معدنی مس دار ،سولفات مس یا کات کبود است. این کود با توجه به حلالیتی که دارد در خاکهای آهکی هم قابل استفاده است. به صورت کاربرد خاکی و محلول پاشی به کار میرود و بهترین زمان محلول پاشی در درختان میوه هنگام متورم شدن جوانه ها در بهار است . اکسید های مس هم به عنوان کود مس در خاکهای اسیدی قابل مصرف اند. کلاتهای آلی مس دار نیز در خاکهای شدیداً آهکی و شرایط دشوار جذب، قابل توصیه میباشند.
نحوه و زمان مصرف کود مس روی گیاهان
این کود را میتوان به تنهایی و یا به همراه کودهای NPK به صورت محلول پاشی و همراه با آب آبیاری استفاده نمود. برای استفاده از کود مایع مس، بهتر است نیم تا یک لیتر از آن را با هزار لیتر آب ترکیب کرده و در محلولپاشی به کار برد. برای دستیابی به نتایج بهتر میتوان محلول پاشی را هر ده تا پانزده روز یکبار تکرار کرد.
نتیجه کاربرد عنصر مس در گیاهان مختلف
طهرانی و همکاران بیان کردند محلول پاشی با کودهای ریزمغذی مانند مس بر عملکرد کمی و کیفی گندم، افزایش معنی داری بر عملکرد پروتئین و وزن دانه دارد.
کامیاب و همکاران گزارش کردند کاربرد توام مس و آهن باعث افزايش اندازه بوته، برگ، پياز و پيازچه گل نرگس گردید.
